ΠΑΝΑΓΙΑ ΧΡΥΣΕΛΕΟΥΣΑ - Katokopia Cultural and Heritage Association

Go to content

Main menu:

KEIMENA

Ο  παλαιός  ναός  της  Παναγίας  Χρυσελεούσας  Κατωκοπιάς :
η αρχαιολογική  του  σημασία

                                             Δρα  Γιώργου  Κ.  Μιχαηλίδη


Πόσα  χρόνια  ιστορία  έχει  το  χωριό  Κατωκοπιά ;  Στην  περιοχή  της  Κατωκοπιάς  πρέπει  να  υπήρχε  αρχαίος  συνοικισμός.  Η  ύπαρξη  λίθων  είναι  ένδειξη  διαλυθέντος  συνοικισμού.

Η  πρώτη  γνωστή  γραπτή  αναφορά  σχετική  με  την  Κατωκοπιά  γίνεται  σε  κυπριακό  μεσαιωνικό  χειρόγραφο  των  μοναχών  της  Ασίνου  στις  31  Αυγούστου  1318.  Σε  άλλη  αναφορά  οι  μοναχοί  της  Ασίνου  μνημονεύουν  ένα  δικό  τους  κτήμα  και  σημειώνουν  ότι  καταστράφηκαν  λινάρια  στην  περιοχή  στις  16  Ιουλίου  1319.  Τα  συμβάντα  του  1318  και  του  1319  είναι  από  τον  Παρισινό  κώδικα  1590  ( αριθμός ),  ο  οποίος  είναι  δημοσιευμένος  στην  έκδοση  «Λογοτεχνία  και  ιστορία  Βυζαντινών  χειρογράφων»  ( Λονδίνο,  1972 )  του  Jean  Darrouzes.  Τα  συμβάντα  αυτά  είχαν  γραφτεί  στο  περιθώριο  σαν  παρασελίδιες  σημειώσεις  παλαιότερου  κυπριακού  μεσαιωνικού  χειρογράφου  του  1063.  Το  χειρόγραφο  βρέθηκε  στην  Παναγία  της  Ασίνου.

Ο  Rupert  Gunnis  στο  βιβλίο  του  «Historic  Cyprus»  (Λευκωσία,  1936)  αναφέρει  ότι  η  εκκλησία  του  χωριού,  αφιερωμένη  στην  Παναγία  Χρυσελεούσα,  είχε  ανακαινιστεί  στα  1818  αλλά  εσώζοντο  στο  εσωτερικό  της  μερικές  τοιχογραφίες  του  τέλους  του  ιστ΄ αιώνα,  όπως  η  Ανάσταση  του  Λαζάρου  και  τμήμα  γιγαντιαίας  απεικόνισης  του  Αρχαγγέλου  Μιχαήλ,  καθώς  και  άλλες,  που  θεωρεί  ότι  ήσαν,  πιθανότατα,  εργασίες  ξένων  αγιογράφων. Να  σημειωθεί  ότι  ο  Goodwin,  στο  «Ιστορικό  Τοπωνυμικό  της  Κύπρου»  ( πρώτη  έκδοση  1976 ),  αναφέρει  ότι  είναι  άγνωστη  η  χρονολογία  οικοδόμησης  της  εκκλησίας.

Η  «χρυσή»  εικόνα  της  Παναγίας  της  Χρυσελεούσας  Κατωκοπιάς  ήταν  πολύ  παλιά,  ίσως  400-500  χρόνων, σύμφωνα με  τον  Χαράλαμπο Ττόουλο,  93  ετών  σήμερα,  ο  οποίος  είναι  μέλος   της  εκκλησιαστικής επιτροπής  Κατωκοπιάς.

Επισκέφθηκα  τον  παλαιό  ναό  της  Κατωκοπιάς  στις  24/4/2003  και  στις  28/4/2003. Στις  24/4  η  εκκλησία  ήταν  κλειδωμένη.  Από μια  χαραμάδα  είδα  μια  τοιχογραφία  του  ναού  καταστραμμένη.  Στο  πάτωμα  είχε ακαθαρσίες.  Στις  28/4  ο  ναός  ήταν  ανοικτός.  Το  πάτωμα  ήταν - αυτή  τη  φορά - καθαρό. Το  είχαν τσιμεντώσει. Δεν  υπήρχε  τίποτα  εντός  του  ναού.  Τα  πάντα  είχαν  εξαφανιστεί.  Υπήρχαν  δύο  τοιχογραφίες  κατεστραμμένες.  Η  μια  είναι  στα  αριστερά  της νότιας  εισόδου  και  η  άλλη  στον  θόλο  του  ιερού.  Στον  βόρειο  τοίχο  υπήρχε  ακόμη  η  επιγραφή  για  ανακαίνιση  του  ναού  το  1904.  Υπήρχε  και  στον  νότιο τοίχο  μια  χρονολογία:  1818.  (Σημείωση: Το  1818  είχε,  επίσης,  ανακαινιστεί ο ναός).              


 

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΧΡΥΣΕΛΕΟΥΣΗΣ ΚΑΤΩΚΟΠΙΑΣ
(ΠΑΛΑΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑ)
Ιούνης  2009

Ανδρέα Χ.  Χριστοδούλου


Η καταστάση της εκκλησίας από δομικής πλευράς  είναι σχετικά καλή: δεν υπάρχει κίνδυνος κατάρρευσης, εντούτοις έχουν παρατηρηθεί στο κτίριο κάποιες φθορές, καταστροφές, οι οποίες επιτείνονται από την έλλειψη συντήρησης. Συγκεκριμένα:

1. Στο ΒΔ τοίχο από το ύψος  του υπέρθυρου της εξωτερικής πύλης του γυναικωνίτη μέχρι τη στέγη υπάρχει ρωγμή στην τοιχοποιία.

2. Στη στέγη υπάρχει βλάστηση, η οποία μακροπρόθεσμα θα προκαλέσει προβλήματα υγρασίας και άλλα στο κτίριο.

3. Η μικρή εξωτερική σκάλα που οδηγεί στην πύλη του γυναικωνίτη έχει υποστεί σημαντικές ζημιές.

4. Το χωνευτήριο, που βρίσκεται στη βόρεια τοιχοποιία έχει καταστραφεί.

5. Η ξύλινη κατασκευή του γυναικωνίτη έχει καταστραφεί. Το μόνο που θυμίζει την ύπαρξη γυναικωνίτη είναι η εσωτερική σκάλα που οδηγούσε σ’ αυτόν και τα δύο στηρίγματα (στο βόρειο και νότιο τοίχο) στην ανατολική πλευρά του γυναικωνίτη.

6.  Η μικρή πύλη στην ΝΑ πλευρά, η οποία οδηγούσε στο Ιερό Βήμα, έχει αφαιρεθεί και το άνοιγμα έχει κλειστεί με μπετόν.

7. Το κωδωνοστάσιο έχει υποστεί αρκετές ζημιές  στις σκαλισμένες πέτρες.

8. Το δάπεδο του ιερού βήματος έχει καλυφθεί με μπετόν.

9. Το περιτείχισμα της εκκλησίας και το κάγκελό του έχει αφαιρεθεί (στη βόρεια πλευρά και αλλού) ή έχει υποστεί ζημιές.

10.  Πολλοί υαλοπίνακες των παραθύρων και της νοτιοδυτικής πύλης είναι σπασμένοι.

11.  Οι σιδεριές των παραθύρων έχουν υποστεί φθορά και ζημιές και αυτή του ιερού βήματος (αψίδα) έχει αποκολληθεί μερικώς από τη θέση της.

12.  Η κατάσταση με τις τοιχογραφίες είναι τραγική. Έχουν διασωθεί η τοιχογραφία Η εις Άδου Κάθοδος (νότιος τοίχος) και Η Πλατυτέρα (κόγχη Ιερού Βήματος), αλλά όχι σε καλή κατάσταση. Στην πρώτη οι βανδαλισμοί είναι εμφανείς. Στη θέση των υπόλοιπων τοιχογραφιών υπάρχει πρόσφατο δομικό υλικού και έτσι δεν είναι ξεκάθαρο αν οι τοιχογραφίες έχουν αφαιρεθεί. Οι τοιχογραφίες αυτές (φαίνονται για κάποιες υπολείμματα στους τοίχους) είναι:

Ο Χριστός σε Άγιον Ποτήριον (νότιος τοίχος, βορειότερα της τοιχογραφίας της Εις Άδου Καθόδου.

Η Άκρα Ταπείνωσης (στην Ιερά Πρόθεση).

Η Μετάδοσις (βόρειο τμήμα αψίδας του Ιερού Βήματος).

Η Μετάληψις (νότιο τμήμα αψίδας του Ιερού Βήματος).

Τέσσερις Ιεράρχες χαμηλότερα των τοιχογραφιών Η Μετάδοσις και η Μετάληψις).

Άγιος με κείμενο «Ο τας κοινάς ταύτας και συμφώνους ημίν χαρισάμενους προσευχάς, ... »  (νότιο τμήμα Ιερού Βήματος).



Οι τοιχογραφίες χρειάζονται συντήρηση και καθάρισμα και να γίνει διερεύνηση αν έχουν αφαιρεθεί ή απλώς καλυφθεί με κάποιο κονίαμα.

Τόσο στο εσωτερικό όσο και στον περίβολο της εκκλησίας υπάρχουν πολλές ακαθαρσίες. Ο περίβολος της εκκλησίας χρησιμοποιείται ως χώρος στάθμευσης.


ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΤΩΚΟΠΙΑΣ

Η κατάσταση του κοιμητηρίου Κατωκοπιάς είναι τραγική...

1. Η μοναδική πύλη εισόδου έχει ουσιαστικά καταστραφεί και η σιδερένια πόρτα έχει αφαιρεθεί.

2. Το μοναδικό από πέτρες κιβούρι και οι σταυροί έχουν καταστραφεί και όλο σχεδόν το υλικό τους έχει απομακρυνθεί. Η αφαίρεση-απομάκρυνση των υλικών πρέπει να έχει γίνει με εκσκαφέα.

3. Από την είσοδο του κοιμητηρίου μέχρι τη νοτιοανατολική γωνία υπάρχει πρόχειρο μονοπάτι για τη δίοδο πεζών και δίτροχων οχημάτων.

4. Αρκετοί θάμνοι έχουν βλαστήσει στο ανατολικό τμήμα του κοιμητηρίου μπροστά από τους ευκαλύπτους,  και πρέπει να αφαιρεθούν.

5. Μεγάλο μέρος  του περιτοιχίσματος έχει αφαιρεθεί ή καταστραφεί ή υποστεί ζημιές.


 
 
Back to content | Back to main menu