ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑ-ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ - Katokopia Cultural and Heritage Association

Go to content

Main menu:

KEIMENA

Η ΚΑΤΩΚΟΠΙΑ ΣΤΗΝ ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ

Δρα Γιώργου Κ.  Μιχαηλίδη


Η μελέτη αυτή για την ιστορία του σκλαβωμένου χωριού Κατωκοπιά της περιοχής Μόρφου, βασίζεται μόνο σε γραπτές πηγές. Υπενθυμίζεται ότι οι Λουζινιανοί κυριάρχησαν στην Κύπρο την περίοδο 1192-1489 και οι Ενετοί 1489-1571.


Η πρώτη γνωστή γραπτή αναφορά σχετικά με την Κατωκοπιά γίνεται σε Κυπριακό μεσαιωνικό χειρόγραφο των μοναχών της Ασίνου τις 31 Αυγούστου 1318:

«Εσχάτη του Αυγούστου μηνός της ενχρονίας(σ)ωκς΄ τέλος του βίου εχρήσατο ο Θεοφιλέστατος κυρ παπά(ς) Λέων του Κου(φά;) και νομικού Ζωτοκατωκοπιάς? ο Θεός τάξοι το πνεύμα αυτού μετά του Αβραάμ και Ισαάκ και Ιακώβ»

[Σημείωση:

τέλος του βίου εχρήσατο= πέθανε

νομικός = αξίωμα, τίτλος και έκαμνε και δίκες].


Σε άλλη αναφορά οι μοναχοί της Ασίνου μνημονεύουν ένα δικό της κτήμα και σημειώνουν ότι καταστράφηκαν λινάρια στην περιοχή τις 16 Ιουλίου 1319:

«Κατά την ις΄ του Ιουλίου μηνός της εχρονίας (,ς) ωκζ΄ εγένετο εν τη νήσω Κύπρω χειμών μέγας και ήβραι τα αλώνια όλα τελειομένα και σιτάρι και κριθάρι και ήσαν ανέμιστα και εγίνετο ζημία μεγαλητέρα εις την γη μας ήγουν εις την Ζωτοκατοκοπιάν και τα λινάρια της αυτής γης ήσαν τα είς (κατά γης;) όλα άβροχα και επόντισαν? και εκατέβη ο βρώχος του λιναρίου ήγουν εις τα Φιλιά και επήρεν λινάρι μισάδια ε΄ της γης μας μόνα και εψηφήστησαν και εις τα (νομίσματα)ρ΄»

[Σημείωση:

  τελειομένα = στοιβαγμένα, αλωνισμένα

   ήγουν =  δηλαδή

   βρώχος = ποταμός

   επόντισαν = χάλασαν

   Φιλιά = το χωριό Φιλιά

   μισάδια ε΄  = πέντε σωροί

   εψηφήστησαν = λογαριάστηκαν

   ρ΄= 100 ].

Σύμφωνα με τον γλωσσολόγο Μενέλαο Χριστοδούλου (1990), υπάρχει αναφορά στην Ζωτοκατωκοπιά, δηλαδή και στα δυο χωριά μαζί, Ζώδεια και Κατωκοπιά, ίσως γιατί τότε τα χωριά ήταν γεωργικές ενότητες λόγω κοινού ιδιοκτήτη. Είναι, ακόμη, αξιοσημείωτο το γεγονός ότι οι γεωργικές εργασίες της τότε εποχής δεν διαφέρουν από τις εργασίες των αρχών του εικοστού αιώνα, και ότι η καλλιέργεια λιναριού είναι κατ’ εξοχήν της περιοχής Μόρφου.


Τα συμβάντα του 1318 και του 1319 είναι από τον Παρισινό κώδικα με αριθμό 1590 (Darrouzes, 1972). Τα συμβάντα αυτά είχαν γραφτεί στο περιθώριο σαν παρασελίδιες σημειώσεις παλαιότερου κυπριακού μεσαιωνικού χειρόγραφου του 1063. Το χειρόγραφο βρέθηκε στην Παναγία της Ασίνου.


Σύμφωνα με τον Goodwin (1976), η ονομασία  “Acopia”  ήταν ίσως η Φράγκικη παραφθορά. Ο ίδιος χρονολογεί την  ύπαρξη της Κατωκοπιάς από τον ιστ΄ αιώνα ή νωρίτερα.


Η Κατωκοπιά βρίσκεται σε καταλόγους χωριών της τότε εποχής. Σύμφωνα με τον Bruston (ιστ΄ αιώνας) η Κατωκοπιά αναφέρεται σαν casal (χωριό) Catocopia στην χρονολογία  1464-1468. Ο Βασιλιάς της Κύπρου Ιάκωβος Β΄ (ο Νόθος), που βασίλεψε την περίοδο 1460-1473 έδωσε διάφορα φέουδα σε ευγενείς. Στις χρονολογίες 1464 – 1468 φεουδάρχες της Κατωκοπιάς ήταν οι  Gioan Ferrer, Gianes Sivalier και η Margarita, fia de Franceschin de Bandes, η οποία είχε και τον Συριάτη στην ιδιοκτησία της.


Πληροφορίες για τον Jean Ferrer  και την οικογένεια του παίρνουμε από τη μελέτη « Προσωπογραφική γενεαλογική μελέτη για της Κυπρίους που αναφέρονται στα αρχεία του Βατικανού (1378-1471)» του W.H. Rudt de Collenberg, που εκδόθηκε από το Ιδρυμα Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’ (1984). Ο Jean Ferrer – αναφέρει – ήταν δυτικής καταγωγής. Στην ιστορία της Κύπρου αναφέρεται της Bernard εξομολογητής της βασίλισσας Καρλόττας (η οποία βασίλεψε την περίοδο 1458-1460). Δεν έχουμε αρκετές πληροφορίες ώστε να υποστηρίζουμε ότι είναι Καταλανοί. Ο Jean Ferrer  ήταν φεουδάρχης της Κατωκοπιάς επί Ιακώβου Β΄, και της Γαβριήλ αναφέρεται από τον Φλώριο Βουστρώνιο σε δύο περιπτώσεις. Της Jean Ferrer to 1473  έλαβε το ηγουμενείο της Αλαμινού.

Σε μελέτη του Κυριαζή (1937) η Κατωκοπιά αναφέρεται σαν Κακοτοπιά και είναι ένα από τα χωριά της Madona Margarita.   [Η πηγή του Κυριαζή είναι το χειρόγραφο του Λεωνίδα που είναι η ίδια πηγή με την έκθεση Ανωνύμου που δημοσιεύει ο ντε Μας Λατρί]

Σύμφωνα με την έκθεση Ανωνύμου των χωριών της Κύπρου, που είναι ανάλογη μ’ εκείνη Ενετού προνοητού (διοικητή), ονόματι Αττάρ, της ενετικής περιόδου (αρχές ιστ΄ αιώνα) που δημοσιεύει ο κόμης ντε Μας Λατρί (1852), η Κατωκοπιά αναφέρεται σαν Cacotopia. Ήταν μαζί με την Καλαβασό και τον Συριάτη φέουδο της Margarita. Κατά τον ίδιο ιστορικό πολύ πιθανόν η Μαργαρίτα αυτή να είναι η Μαριέττα, μητέρα του Ιακώβου Β΄ (του Νόθου), η οποία πέθανε στην Πάτοβα το 1503. Οι μελέτες του ντε Μας Λατρί είναι από την περίοδο της Ενετοκρατίας.


Όσον αφορά στην ύπαρξη της Κατωκοπιάς σε παλαιούς χάρτες, τα στοιχεία τα βρίσκουμε κυρίως σε βιβλίο των Α. και Ι. Στυλιανού (1980). Η Κατωκοπιά αναφέρεται σαν Corocopia στους χάρτες των Matheo Pagano (1538), Giovanni Francesco Camocio (1566) και Abraham Ortelius (1570).


Οι αναφορές σε Acotope στον χάρτη του Iacomo Franco (1570) και σε Acocopa  στον χάρτη του Abraham Ortelius (1573) είναι πιθανό η παραφθορά της ονομασίας Κατωκοπιά.


Σύμφωνα με τη «Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια» (1978), η Κατωκοπιά  «φαίνεται ότι υφίστατο κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας.» Ο Gunnis (1936) αναφέρει ότι η εκκλησία του χωριού, αφιερωμένη στην Παναγία Χρυσελεούσα, είχε ανακαινιστεί στα 1818, αλλά εσώζοντο στο εσωτερικό της τοιχογραφίες του τέλους του ιστ΄ αιώνα, όπως η Ανάσταση του Λαζάρου και τμήμα γιγαντιαίας απεικόνισης του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, καθώς και άλλες, που θεωρεί  ότι ήσαν, πιθανώτατα, εργασίες ξένων αγιογράφων. Να σημειωθεί ότι ο Goodwin αναφέρει ότι είναι άγνωστη η χτονολογία οικοδόμησης της εκκλησίας.


Θα  πρέπει να απευθυνθούν θερμές ευχαριστίες στους Νάσα  Χριστοφίδου και Μενέλαο Χριστοδούλου για την επισήμανση των πιο σημαντικών ιστορικών πηγών.


Παραπομπές

1. Bustron, Florio. Ιστ΄ αιώνας. Χρονικό της Νήσου Κύπρου.

2. Darrouzes, Jean. 1972. Λογοτεχνία και ιστορία Βυζαντινών Χειρογράφων, Λονδίνο.

3. Goodwin, J.C. 1976. Ιστορικό Τοπωνυμικό της Κύπρου (1η έκδοση).

4. Gunnis, R. 1936. Historic Cyprus, Λευκωσία.

5. Ίδρυμα  Αρχεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ (εκδότης). 1984. Μελέτες και Υπομνήματα Ι. Λευκωσία

6. Κυριαζής, Ν.Γ. 1937. Η Κύπρος υπό της Λουζινιανούς. Κυπριακά Χρονικά, Έτος ΙΓ΄, Ιανουάριος- Μάρτιος.

7. Λατρί, Κόμης ντε Μας. 1852. Ιστορία της Νήσου Κύπρου (Γ΄ τόμος). Παρίσι.

8. Στυλιανού, Α και Ι. 1980. Η ιστορία της χαρτογραφίας της Κύπρου. Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου.

9. «Φιλόκυπρος» (εκδότης). 1987. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια.

10. Χριστοδούλου, Μενέλαος (πρώην ερευνητής Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου). 1990. Προσωπική επικοινωνία.





 
 
Back to content | Back to main menu